Psikoloji

Bir asansör deneyi insan beynine ne öğretti?

1950'lerde Solomon Asch, deneklerin apaçık yanlış cevaba grup baskısıyla uyduğunu gösterdi. Çoğunluk yanılınca, gözlerimizin gördüğüne bile güvenmiyoruz.

Phineas Gage'in beynine giren demir ne değiştirdi?

1848'de bir demir çubuk demiryolu işçisi Gage'in kafatasını delip geçti. Hayatta kaldı ama kişiliği değişti; beyin ile karakter arasındaki bağı bu kaza açtı.

38 tanık bir cinayeti neden izleyip durdu?

1964'te Kitty Genovese'nin öldürülmesi, kalabalıkta yardım etmeme refleksini ortaya koydu. Ama hikâyenin aslı, sandığımızdan çok daha karmaşık çıktı.

Bir psikolog akıl hastanesine sahte hastayı nasıl soktu?

1973'te David Rosenhan, sağlıklı gönüllüleri sahte belirtiyle psikiyatri kliniğine yatırttı. Hiçbiri kolayca çıkamadı; tanı bir kez konunca her şey hastalık sayıldı.

Bir niyeti "nerede ve ne zaman" yazmak işe yarar mı?

İçinden "spor yapacağım" demek çoğu zaman boşa çıkar. Ama niyeti somut bir an ve mekana bağlamak, davranışı katlanarak artırıyor.

Sınava bakmak yerine kendine sormak neden daha güçlü?

Defteri tekrar tekrar okumak çalışıyormuş hissi verir ama hafızada kalıcı iz bırakmaz. Kendini test etmek, beyni öğrenmeye gerçekten zorluyor.

Yorgunken alınan kararlar neden farklı çıkar?

Aynı dosyaya bakan hâkim, sabah ve öğleden sonra çok farklı kararlar veriyor. Suçlu zihin değil, tükenen karar enerjisi olabilir.

Birine iyilik yapmak neden onu sana ısındırır?

Sevdiğimiz için iyilik yaparız sanırız. Oysa beyin tersine de çalışıyor: birine iyilik yapmak, ona duyduğumuz sempatiyi artırabiliyor.

Listenin başına "sıfır maliyetli" seçenek koymak ne yapar?

İnsanlar "bedava" kelimesini gördüğünde mantık devre dışı kalıyor. Aynı indirim olsa bile, ücretsiz olan seçeneğe akın ediyoruz.

Neden parmağını jelatine batırırsan acı azalır?

1990'larda bir nörobilimci, kauçuk bir ele dokunulurken beynin onu kendi eli sanmasını sağladı. Bu deney, sahibi olduğumuz bedenin aslında beynin bir tahmini olduğunu gösterdi.

Neden ücretsiz krem gerçekten ağrını dindirir?

1996'da bir cerrah, sahte diz ameliyatının gerçeği kadar işe yaradığını gösterdi. Plasebo sadece kafadan değil; beyin gerçek kimyasallar salgılayarak ağrıyı fiziksel olarak susturur.

Neden ülkene madalya bir bronz mutluluk verir?

1995'te psikologlar olimpiyat kürsüsünü inceledi ve şaşırtıcı bir şey buldu: bronz madalyalılar, gümüş madalyalılardan daha mutlu görünüyordu. Suçlu, gerçeklik değil, hayal ettiğimiz alternatifti.