Bileşik Faiz nedir?
Bileşik faiz, kazanılan faizin de anaparaya eklenerek bir sonraki dönemde kendisinin de faiz üretmesiyle, paranın zaman içinde katlanarak büyümesidir.
Kısaca
Basit faizde sadece anapara faiz kazanırken, bileşik faizde her dönem eklenen faiz de faiz kazanır. Böylece büyüme doğrusal değil, üstel olur; getiri kendi üzerine biner. İki değişken belirleyici: getiri oranı ve süre. Süre uzadıkça etki hızla artar, bu yüzden erken başlamak matematiksel olarak avantaj sağlar. Aynı mekanizma borçta da işler ve borcu büyütür.
Nasıl işler?
Basit faizde her dönem yalnızca anapara üzerinden kazanç hesaplanır; bileşik faizde ise önceki dönemin kazancı anaparaya eklenir ve bir sonraki dönem o da kazanç üretir. Bu yüzden büyüme doğrusal değil üsteldir: eğri başlarda neredeyse düz görünür, sonra hızla dikleşir. İki değişken belirleyicidir — getiri oranı ve süre — ve uzun vadede sürenin etkisi oranınkinden daha çarpıcı olur. Kaba bir kestirme için "72 kuralı" kullanılır: 72'yi yıllık yüzde getiriye bölerseniz paranın yaklaşık kaç yılda ikiye katlanacağını bulursunuz. Aynı mekanizma ters yönde de işler; ödenmeyen kredi kartı borcunda bileşik etki kişinin aleyhine çalışır.
Yaygın yanlış
Sanılan: Einstein bileşik faiz için "dünyanın sekizinci harikası" demiştir.
Gerçek: Bu sözün Einstein'a ait olduğunu gösteren güvenilir bir kaynak yok; alıntı kökenlerini araştıran çalışmalar atfın doğrulanamadığını belirtiyor. Söz kulağa hoş geldiği için tekrarlanıyor, ama bileşik faizin gücünü anlatmak için otorite ödünç almaya gerek yok — matematiği zaten kendi başına yeterince çarpıcı. Türkiye gibi enflasyonun yüksek seyredebildiği ortamlarda ayrıca şu ayrım kritiktir: nominal getiri ile reel getiri aynı şey değildir; enflasyonun üzerinde kalmayan bir bileşik getiri, alım gücünüzü artırmaz. (Bu bir yatırım tavsiyesi değildir.)
Nereden geliyor?
Faizin katlanarak birikmesi fikri çok eski; benzeri hesaplara antik Mezopotamya tabletlerinde bile rastlanır. İkiye katlanma süresini pratik biçimde kestiren "72 kuralı" ise matematikçi Luca Pacioli'nin 1494 tarihli Summa de Arithmetica adlı eserinde geçer — Pacioli kuralı verir ama nereden geldiğini açıklamaz. Kavramın bugünkü finansal anlamı, modern bankacılık ve tahvil piyasalarının gelişmesiyle yerleşmiştir.
Günlük hayattan örnek
100 lirayı yıllık %10 ile yatırırsan ilk yıl 10 lira, ikinci yıl 110 lira üzerinden 11 lira kazanırsın; kredi kartı borcunda da aynı çarpan sana karşı çalışır.
Sohbette şöyle anlat
“Bileşik faiz, paranın kendi kazancından tekrar kazanç üretmesidir; kısacası zaman, faizin sessiz ortağıdır.”
Bileşik Faiz hakkında sık sorulanlar
Bileşik faiz ile basit faiz arasındaki fark nedir?
Basit faizde kazanç yalnızca başlangıçtaki anapara üzerinden hesaplanır. Bileşik faizde ise kazanılan faiz anaparaya eklenir ve sonraki dönemlerde o da faiz üretir; bu nedenle büyüme zamanla hızlanır.
72 kuralı nedir, nasıl kullanılır?
72'yi yıllık yüzde getiriye bölerseniz paranızın kabaca kaç yılda ikiye katlanacağını bulursunuz. Örneğin yıllık %12'de yaklaşık 6 yıl. Kesin bir formül değil, hızlı bir kestirme aracıdır.
Bileşik faiz borçlarda da geçerli mi?
Evet ve bu tarafı çoğu zaman daha hızlı hissedilir. Kapatılmayan kredi kartı ya da gecikmiş borçlarda işleyen faiz bakiyeye eklenerek büyür; yani aynı mekanizma bu kez kişinin aleyhine çalışır.
Bu kavramı yazıda oku
Finansal Okuryazarlığın Temelleri: Herkesin Bilmesi Gereken Kavramlar
Bütçe, acil durum fonu, bileşik faiz, enflasyon, iyi ve kötü borç… Parayla daha sakin bir ilişki kurmanı sağlayacak temel kavramları sade bir dille anlattık.
Para Psikolojisi: Varlıkla Kurulan İlişkiyi Değiştiren 5 Fikir
Paranın miktarı kadar onunla kurduğun ilişki de önemli. Ertelenmiş tatmin, bileşik zaman ve “yeterlilik” duygusu üzerine 5 sakin fikir.
Her gün 5 dakika, yeni bir merak
Yüzlerce kavram ve fikir, net sesli anlatımla cebinde. Uygulamayı indir, öğrenmeyi alışkanlığa çevir.