Dünya Kültürleri

Deniz Göçebelerinin Sırrı: Nefes Tutmaya Evrimleşen Bir Halk

Endonezya'nın Bajau halkı yüzyıllardır dalarak yaşıyor. Dalakları komşularından yaklaşık yüzde 50 daha büyük ve bunun arkasında gerçek bir genetik uyum var.

Arnavutluk Dağlarında "Erkek" Olmayı Seçen Kadınlar: Burrnesha

Arnavutluk'un dağlarında, on iki ihtiyarın önünde ömür boyu bekârlık yemini edip toplumsal olarak erkek kabul edilen kadınlar var. Onlara "burrnesha" deniyor ve sayıları neredeyse tükendi.

Ayağına Sarmaşık Bağlayıp Kuleden Atlayan Adamlar: Bungee Jumping'in Gerçek Atası

Vanuatu'daki Pentecost Adası'nda erkekler ayaklarına sarmaşık bağlayıp 20-30 metrelik ahşap kulelerden atlıyor. Bu ritüelin adı Naghol ve bereketli yam hasadını kutsuyor.

Hapishane Yok, Cinayet de Yok: Semai Halkının Barış Sırrı

Malezya ormanlarındaki Semai halkı, suçluyu cezalandırmak yerine tarafları barıştırır. "Bcaraa" denen köy meclisinde reis uzun bir vaazla toplumu yeniden birleştirir.

Faroe Adaları'nda Avlanan Yüzlerce Balina Neden Satılmaz da Köye Bedava Dağıtılır?

9. yüzyıla dayanan grindadráp geleneğinde balina eti 1832'den beri hane sayısına göre eşit paylaştırılır. Amaç ticaret değil, ücretsiz gıda ve topluluğun bütünleşmesidir.

▶15 dk🇬🇧 EN

Pusulasını hiç kaybetmeyen bir halk gerçekten var mı?

Avustralya'daki Guugu Yimithirr halkı 'sol' ve 'sağ' kelimelerini kullanmaz; her şeyi kuzey, güney, doğu ve batıyla tarif eder. Bu yüzden zihinlerinde, karanlık bir odada bile yönlerini şaşırmayan canlı bir pusula gelişir.

Neden bazı kültürlerde adın doğduğun güne göre verilir?

Gana'daki Akan halkında herkes haftanın doğduğu gününe göre bir gün adı taşır ve bu isim, kişiliğine dair beklentileri bile şekillendirir. Kofi Annan'ın Kofi'si bile aslında cuma günü doğan demektir.

Bir ülkede neden herkes aynı gün doğum günü kutlar?

Vietnam'da Tết geleneğinde herkes yaşını kendi doğum gününde değil, yeni yılda topluca alır; üstelik bebek doğduğu an bir yaşında sayılır. Yeni yıldan bir gün önce doğan bebek, iki günlükken iki yaşına basabilir. Bu da 'yaş' dediğimiz şeyin biyolojik bir gerçek değil, kültürel bir uzlaşı olduğunu gösteriyor.

▶15 dk🇬🇧 EN

Neden bir kabile renkleri sayılarla değil kokularla anlatır?

Malezya'nın yağmur ormanlarındaki Jahai halkı, kokuları soyut tek kelimelerle adlandırabiliyor ve onları İngilizce konuşanlardan kat kat hızlı, tutarlı şekilde isimlendiriyor. Burunları daha güçlü değil; sırf doğru kelimelere sahip oldukları için kokuyla 'düşünebiliyorlar' ve bu, sonradan öğrenilebilen bir beceri.

Hangi kültürde 'teşekkür ederim' demek hakaret sayılır?

Hindistan'ın bazı bölgelerinde, çok yakın aile ve dostluk ilişkilerinde fazlaca teşekkür etmek nezaket değil, soğukluk ve mesafe olarak okunur. Çünkü minneti sözle ifade etmek, sevgiyi bir borç-alacak hesabına indirgemek demektir; gerçek minnet çoğu zaman sessizlikle ve eylemle gösterilir.

Bir adada neden ölüleri yıllarca evde 'yaşatırlar'?

Endonezya'nın Toraja halkı, ölen yakınlarını hemen gömmez; onları 'hasta' sayıp yıllarca odalarında ağırlar, yemeklerini koyar, hatta mezardan çıkarıp yeniden giydirir. Onlar için ölüm ani bir kopuş değil, yıllara yayılan yavaş bir vedadır.

▶17 dk🇬🇧 EN

Hangi kültür 'gelecek arkamızda' der?

Çoğumuz geleceği önümüzde, geçmişi arkamızda hayal ederiz. Ama And Dağları'ndaki Aymaralar tam tersini yapıyor ve bunun mantıklı bir nedeni var.